क्रान्ति पुनमगर, बागलुङ
मान्छे विचारले परिवर्तन हुनुपर्छ जातीयताले होइन किनकी जो व्यक्ति जाति र जातीय रुपले परिवर्तन हुन चाहन्छ त्यसको भविष्य कुनै हालतमा सुनिश्चित छँदै छैन। यतिबेला बाह्य हिन्दू अतिवादीहरुले च्याप्दै आइरहेको अवस्थामा मगरहरुमा आपसी वैमनस्यता देखाउनु भनेको आफ्नो कमजोरी पक्ष देखाउनु हो। विरोधीहरुले आफ्नो विपक्षीमाथि हमला गर्नु छ भने उसले कमजोरी पक्ष हेरेर हमला गर्छ। त्यसरी नै पन्चायती व्यवस्थामा हिन्दू अतिवादीहरुले हामी मगरहरुलाई सोझोपनको फाइदा नउठाएका होइनन् र आज पनि हामीमाथि बार बार घोचपेच हुँदैछ। यो कुरा बुझेको मगरहरुले खोई वर्तमानमा गुज्रेको देशको अवस्था हिन्दू अतिवादीहरुको चलखेल भैरहेको बेला मगरहरु जुट्नुपर्नेमा किन फुट्दैछन्।
पुनमगरहरु मगरबाट छुट्टिएर पुन मात्र हौ भनेर आदिबासी जनजातिको सूचीमा सूचीकृत हुँदैछन्। यो कतिको सान्दर्भिक हो यसलाई एकपटक सम्पूर्ण देशबासी मगरहरुले गहिरिएर सोचौं त। आज पुनले म मगर होइन भोलि थापाले पसर्ि राना एवं रीतले सबै जातिले यस्तै भन्दै फुटे भने मगर जातिको अस्तित्व कहाँ पुग्छ कि त इतिहास कि त संग्रहालयतिर एकादेशमा मगर भन्ने जाति थियो रे। त्यही पनि लोप भएर गयो रे। यस्तै-यस्तै कथा पढ्न पाइन्छ। यसमा दुईमत छँदै छैन। पहिले बेलायत िसंगापुर तथा भारतमा भर्ती हुँदा पुन थापा राना बाहेक अन्य मगरलाई लिइँदैनथ्यो किनकी पुन थापा र राना भनेका मात्रै पक्का मगर हुन् भन्ने एक खाले मान्यता थियो तर आज त्यही पुनहरुले हामी मगर होइनौं भन्नु बिरालोले मैले मासु नखाने व्रत लिएको छु भन्नु जतिकै हो कारण माथिको भर्तीप्रथा साक्षी छ पुनहरु पनि मगर नै हुन्। एउटा रुखमा विभिन्न हाँगाबिँगा र त्यसका शाखा र उपशाखाहरु हुन्छन्। के ती हाँगाहरुले म अर्कै रुखको हाँगा हुँ भन्न सुहाउँछ अहँ सुहाउँदैन नकि हाँगाले बिस्रन हुन्न हाम्रो मुख्य उत्पत्ति र अस्तित्व भनेको जरा हो। एउटा रुख हो। त्यो नभए हाँगा रहँदैन। हाँगा बाँच्न सक्दैन। त्यसको अस्तित्व हराउँछ। यो मानेमा पुनहरुले पनि बिस्रन हुन्नकी। हाम्रो उत्पत्ति मगर जातिबाट भएको हो। मगरको छातासंगठनभित्र रहेर विभिन्न संगठन खोल्न पाउनु उसको अधिकार हो तर म मगर होइन भन्नु र जातीय रुपमा छुट्टिनु मगर जातिलाई स्वार्थको हतियार बनाउनु अनाधिकार हो।
हालको सन्दर्भमा पुनहरुको जनघनत्व हेर्ने हो भने म्याग्दी बागलुङ रोल्पा रुकुम र पर्वतको उत्तरी भेगमा बढी रहेका छन्। त्यहाँका पुनहरुले हामी मगर होइनौं हाम्रो भाषा संस्कार छुट्टै छ भन्नु सरासर गलत हो। किनकी मगर होइन भन्ने फेरि खाम पाङ मगर भाषालाई पुनहरुको भाषा भन्नु अन्य घर्ती बुढा बुढाथोकी रोका झाँक्री आदि थरि मगरहरुलाई अन्याय गरेको ठहर्छ। पुनहरुले प्राचीन विशाल मगराँत अन्तर्गतको अठार मगराँत क्षेत्रमा बोलिने खाम मगर भाषालाई हाम्रो भाषाबारे सूचीकृत गरे भने रुकुम रोल्पा तथा बागलुङको पश्चिमी क्षेत्र निसीभुजीका घर्ती रोका रोकाय बुढा बुढाथोकी झाँक्री आदि थरी मगरहरुले के भन्लान् वास्तवमा पुनहरु मगर नै हुन् कारण स्पष्ट छ उनीहरु अठार मगराँत क्षेत्रमा बोलिने खाम मगर भाषा बोल्छन्।
हो बाह्र मगराँत क्षेत्रमा पुन मगरहरुले बाह्र मगराँतकै मगर भाषा बोल्छन् भने अठार मगराँत क्षेत्रका पुनहरु बढीजसो खस भाषा नै बोल्छन्। अठार मगराँत क्षेत्रका मगरहरुले बोल्दै आएको मातृभाषालाई २२ से तथा २४ से राज्यको समयमा सामन्ती राज्यसत्ताले कडा दमन गरी बोल्नबाट रोक लगाएको थियो। जसका कारण भाषा नै लोप भएर गयो। त्यो बाध्यात्मक परिस्थिति थियो। फेरि यता अन्य मगरहरुले पुन मगरहरुलाई गर्ने व्यवहार पनि अलि बढी हिन्दूकरण भएको देखिन्छ। हिन्दूकरणको चपेटामा बाह्र मगराँत क्षेत्रका मगरहरु अलि बढी नै परे। जसका कारण त्यही सामन्ती हिन्दूवादी सोंच उनीहरुमा हावी भयो। केही ठालू मगरहरुले मगर भाषा बोल्न नजानेका मगरहरुलाई तिमीहरु मगर भाषा बोले पो मगर हुन्छौ भन्ने जस्ता शाब्दिक प्रहारहरु पनि भएको पाइन्छ। के भाषा जान्दैमा मगर होइने र नजान्दैमा नहोइने हो त यदि त्यसो हो भने त टल्कने सिसा जतिलाई हिरा भने पनि भयो होइन र त्यसैले मगर भाषा बोले मगर होइने र नबोल्दैमा गैर मगर हुँदैन। मगर जाति भनेर त्यसले गर्व सक्छ जसले आफ्नो धर्म संस्कार र जातिको निम्ति मरिमेट्छ। त्यसकारण मगर भाषा जान्दछु भन्दैमा त्यो मगर हुन सक्तैन। जसरी नेपाली भाषा बोल्दछु भन्दैमा नेपाली होइन्न। त्यसो त स्याल बनेर बाघको खोल ओढ्नेहरु पनि छन् यहाँ भन्नुको अर्थ हामी मगरहरुलाई फुटाउन हिन्दू अतिवादीहरुले चलखेल गर्दैछन्। त्यसलाई हामी मगरहरुले बुझ्ने कहिले
पुनहरु मगर नै हुन यो पुनहरु बोल्ने खाम मगर भाषा र लाहुरे प्रथाले नै स्पष्ट पार्छ। यदि पुनहरुले हामी मगर होइनौं भन्छन् भने हामी पुन मगरहरुले फेरि अर्को पुन मगर संगठन खोल्न बाध्य हुनेछौं। जहाँ पुनले म मगर होइन भन्छ भने त्यसको प्रतिकार गर्ने क्षमता त्यो पुन मगर संगठन दस्तामा हुनेछ। पुनहरु भित्र पनि विवाद नभएका होइनन्। म्याग्दी पर्वतका प्रायः पुनहरु हामी मगर नै हौं भन्छन् भने बागलुङका २-४ मात्र छन् हामी मगर होइनौं भन्ने पुनहरु र तिनको बागलुङमा भविष्य पनि छैन। यो यथार्थ हो। पुनहरुले हामी आदिबासी जनजाति हौं भनेर प्रधानमन्त्रीसमक्ष जानु सरासर गलत हो किनभने अहिलेका कठपुतली प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपाल पनि हिन्दू अतिवादी नै हुन्। जसले हामी जुटेको होइन फुटेको देख्न चाहन्छ।
वास्तवमा हेर्ने हो भने देशको वर्तमान राजनीतिक क्षेत्रमा हरेक पार्टीमा हिन्दू अतिवादीहरुले नेतृत्व गर्दैछन् र गरिराखेको अवस्था छ। उनीहरु बोक्रेपन आपसमा नमिलेको नाटक गर्दैछन् भने आन्तरिक रुपमा मिली सकेका छन्। र उनीहरुको विचार एवं लक्ष्य भनेको नेपालबाट आदिबासी जनजातिको अस्तित्व मेटाउनु हो। मगरहरुकै कुरा गर्दा बाह्रवर्षे द्वन्द्वकालमा सात हजार मगरहरु मारिए। निश्चयपनि यो मगर समुदायको लागि बिडम्बना हो। हिन्दू अधिनायकवादीहरुले एउटा एउटा पक्ष लिएर आफूहरु नमिलेको नाटक गरेर हामीलाई एक आपसमा अर्थात् मगर-मगर जनजाति-जनजातिबीच लडाउँदैछन्। खोई हामीले बुझेको त्यसकारण अब हिन्दू अतिवादीहरुको पक्ष लिएर होइन उनीहरु विरुद्ध सम्पूर्ण आदिबासी जनजातिहरु एक भएर लड्ने बेला आएको छ। यो देश यो भूमि पूँजी सबै हाम्रो हो त्यसैले अब म यो जाति ऊ जाति भनेर बस्नु भन्दा एकजुट भएर यो देश यो राष्ट्र निर्माणमा लाग्नु अति जरुरी छ।
त्यसरी नै पुनहरुले हामी मगर होइनौं भन्नु सरासर कागजको डुंगामा बसेर महासागर पार गर्न खोज्नु जतिकै हो। हाम्रो भाषा धर्म फरक छ भन्नु मगन्तेले सपना देखेर छोरा रुँदा रिसले श्रीमतीलाई लातले हिर्काउँदा आफ्नो मागी खाने भाँडो फुटाए जस्तै हो। अर्थात् मनको लड्डु घिउसँग खानु जतिकै हो। जो कल्पनामा मात्र सीमित हुन्छ यथार्थमा होइन। त्यसकारण अब हामी सम्पूर्ण मगर आदिबासी जनजातिहरु मिलेर यो देश निर्माणमा लागौं आपसमा भाइचाराको सद्व्यवहार लिएर आपसी वैमनस्यताको राग पालेर होइन। त्यसैले सम्पूर्ण मगर एकजुट भएर आफ्नो हक अधिकारको लागि जुटौं। सबै चेतना भया।
